1990 sonrası dönemde Türkiye, liberal ekonomik politikaların etkisiyle küresel dalgalanmalara açık hâle gelmiş ve hem ekonomik krizler hem de siyasi müdahaleler (darbeler ve darbe girişimleri) yaşamıştır.
5.7.1. 1990 Sonrası Türkiye’de Yaşanan Ekonomik Gelişmeler
- 1990’lı yıllarda ekonomide yüksek büyüme hızına ulaşılması, dövizi sabit ve faizleri yüksek tutan sıcak para girişine dayanıyordu. Bu dönemde harcamaların iç borçlanma ile karşılanması ve terörle mücadele, devleti daha fazla faiz ödemeye itti.
- Türkiye, 1991’de Irak’a müdahalenin yarattığı olumsuzluklar nedeniyle 4,5 milyar dolar zarar görmüş ve ekonomik kriz yaşamıştır.
- 1994 Mali Krizi: Kamu harcamalarındaki hızlı artış, ithalat ağırlıklı büyüme ve mali piyasalardaki istikrarsızlık sonucu enflasyon %114’e ulaştı, TL %100 değer kaybetti. Ekonomik istikrar için IMF ile Stand-by Antlaşması imzalandı.
- 2000-2001 Krizleri: Aşırı değerli TL ve cari işlemler açığı gibi sorunlarla birlikte, siyasi istikrarsızlık krizi tetikledi. 19 Şubat 2001’de MGK toplantısındaki anlaşmazlık krizi derinleştirmiş ve gecelik faizler %7500’e kadar yükselmiştir. Kriz sonrası “Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı” uygulandı.
- 2008 Küresel Krizi: ABD’de başlayıp dünyaya yayılan bu kriz, Türkiye’nin ihracatını ve reel sektörünü olumsuz etkiledi. Türkiye, krize karşı faiz indirimleri, KOBİ destekleri ve vergi indirimleri gibi teşviklerle tepki verdi.
5.7.2. 28 Şubat Postmodern Darbesi
- 28 Şubat 1997’de Millî Güvenlik Kurulu’nun (MGK) yayımladığı bildiriyle siyasi alana yapılan müdahaledir.
- Bu olay, askerî gücün yanında sivil toplum kuruluşları, basın, üniversiteler ve yargı mensuplarından destek alınarak gerçekleştirildiği için postmodern darbe olarak adlandırılmıştır.
- Darbe öncesinde Başbakan Necmettin Erbakan’ın tarikat liderlerine iftar vermesi ve Sincan’daki Kudüs Gecesi gibi olaylar “irtica kalkışması” olarak lanse edilmiştir.
- MGK kararlarıyla siyasi alan daralmış, hükûmet baskı altına alınmış ve Erbakan istifa etmek zorunda kalmıştır.
- Kararlar sonucunda eğitimde sekiz yıllık temel eğitim yasası uygulamaya konulmuş, İmam-Hatip liselerinin orta kısmı kapatılmış ve üniversiteye girişte katsayı uygulaması getirilmiştir.
5.7.3. Etnik, İdeolojik ve Mezhep Temelli Çatışmaların Toplum Hayatına Etkileri
- Türkiye’nin istikrarını bozmak isteyen küresel güçler ve örgütler, ülkenin etnik, ideolojik ve mezhepsel farklılıklarını ayrıştırıcı unsur olarak kullanmaya çalışmışlardır.
- 1990’lı yıllarda toplumda Sünni-Alevi ve laik-antilaik bölünmeyi gerçekleştirmeye yönelik eylemler yapılmış, bu yolla demokratik ve laik yönetim deneyi ortadan kaldırılmak istenmiştir.
- PKK terör örgütü, bu dönemde sivil halkı hedef alan eylemlerini artırmış, toplumsal nefret ve kin tohumları ekmeye çalışmıştır.
- Ancak Türkiye’nin çoğulcu yapısı, farklı inanç ve ırktan insanların bir arada yaşama kültürünü geliştirdiği için, ülkeyi ayrıştırma planları boşa çıkarılmıştır.
5.7.4. Gezi Parkı Olayları
- İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin Taksim Yayalaştırma Projesi çerçevesinde ağaçların yerlerinin değiştirilmesi, 29 Mayıs 2013’te Gezi Parkı’nda oturma eylemlerine yol açmıştır.
- Sosyal medya ve bazı sanatçıların desteğiyle hızla büyüyen eylemler, kısa sürede mevcut iktidara karşıtlık özelliği kazanmıştır.
- Eylemcilerin temsilcileri, Gezi Parkı’nın park olarak kalması dışında, bazı valilerin ve emniyet müdürlerinin görevden alınması, üçüncü havalimanı ve köprü gibi projelerin iptal edilmesi gibi siyasi ve ekonomik taleplerde bulunmuştur.
- Bu talepler, olayların yalnızca çevresel hassasiyetle ilgili değil, hükûmetin politikalarından rahatsız olan kesimlerin yönlendirmesiyle ilgili olduğunu ortaya çıkarmıştır.
- Olaylar sonucunda döviz kuru artmış, faiz oranları yükselmiş ve TCMB, son dört yılın en büyük rezerv kaybını yaşamıştır.
5.7.5. FETÖ ve 15 Temmuz
- FETÖ/PDY (Fethullahçı Terör Örgütü): Tabanı ibadet, ortası ticaret, tavanı ihanet çetesi olan örgüt, anayasal düzeni yıkıp zümre egemenliğine dayalı bir devlet kurmayı hedeflemiştir. Örgüt, takiyecilik ve “Amaca ulaşmak için her yol meşrudur” anlayışını temel almıştır.
- 1980 darbesi sonrasında okullaşma ve kamu kurumlarında kadrolaşma hareketini sürdürmüştür. 28 Şubat sürecinden güçlenerek çıkmış ve devlet kurumlarında paralel yapılanmasını geliştirmiştir.
- 17/25 Aralık 2013 Darbe Girişimi: Paralel yargıçların ve polis şeflerinin, yolsuzluk adı altında illegal yöntemlerle siyasi iktidara saldırmasıdır.
- 15 Temmuz 2016 Darbe Girişimi: TSK içine sızmış FETÖ mensupları, Fetullah Gülen’den aldıkları talimatla iktidarı devirip ülkeyi işgal etmek için harekete geçmiştir. Bu kalkışmada TBMM, köprüler, kavşaklar ve sivil vatandaşlar bombalanmıştır.
- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın çağrısıyla ve Türk milletinin gösterdiği şanlı direniş ile kalkışma başarısız olmuştur. Şehit Astsubay Kıdemli Başçavuş Ömer Halisdemir, darbeci generali vurarak darbe girişiminin seyrini değiştiren kahramanlık örneği göstermiştir. Darbede 250 kişi şehit, 2193 kişi gazi olmuştur.
5.7.6. Bilime Hizmet Eden Dört Türk Bilim İnsanı
- Oktay Sinanoğlu (En Genç Profesör): Yale Üniversitesi tarafından son 300 yılda dünyanın en genç profesörü unvanıyla tanınmıştır. “Atom ve moleküllerin çok elektronlu kuramı” ve “yeni kuantum kimyası ve fiziği” gibi kuramları bilim dünyasına kazandırmıştır.
- Aziz Sancar (Nobel Ödüllü Kimyacı): 2015 Nobel Kimya Ödülü’nü “hücrelerin hasarlı DNA’yı nasıl onardıkları” alanındaki çalışmaları nedeniyle almıştır. Nobel ödülü kazanan ilk Türk bilim insanıdır.
- Fuat Sezgin (İslam Bilim Tarihçisi): 17 ciltlik “Arap-İslam Bilim Tarihi” eserini kaleme almış ve Frankfurt’ta İslam Bilim Tarihi Müzesi’ni kurmuştur. Çalışmalarıyla İslam bilim dünyasının keşiflerini ve bunların Avrupa’ya etkilerini ortaya koymuştur.
- Gazi Yaşargil (Yüzyılın Beyin Cerrahı): Mikronöroşirurji tekniğini geliştirerek beyin cerrahisinde uygulamış ve “yüzyılın beyin cerrahı” unvanını almıştır.
5.7.7. Türkiye’deki Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler
Türkiye, 2000’li yıllarda ASELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ gibi devlet kurumları ve özel savunma kuruluşları ile dışa bağımlılığı azaltmayı amaçlayan önemli askerî projeleri hayata geçirmiştir.
- TÜRKSAT: 2001’de Türksat 2A uydusu fırlatılmış, 2013’te ilk yerli tasarım ve üretim alçak yörünge haberleşme uydusu Türksat 3USAT dahil olmak üzere yeni uydular yörüngeye yerleştirilmiştir.
- ANKA: TUSAŞ mühendisleri tarafından tasarlanan Türk insansız hava aracıdır (İHA).
- HÜRKUŞ: Avrupa Sivil Havacılık Otoritesinden Tip Sertifikası alan ilk Türk uçağı olan eğitim uçağıdır.
- GÖKTÜRK: Türkiye’nin ilk yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusu Göktürk-2, 2012’de görev yörüngesine yerleştirilmiştir.
- ALTAY: Türkiye’nin yurt dışına teknolojik bağımlılığını azaltmayı hedefleyen yeni nesil ana muharebe tankıdır.
15 Temmuz 2016 gecesi, Türkiye Cumhuriyeti tarihin en karanlık ama sonunda en şanlı gecelerinden birini yaşadı. Devlet kurumlarına sinsice sızan FETÖ mensupları, ellerindeki silahları kendi milletine çevirerek “Bayrak Harekâtı” planıyla darbe girişiminde bulundu. Boğaziçi Köprüsü kapatılmış, TBMM bombalanıyordu. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın çağrısıyla milyonlar sokaklara döküldü. O gece Özel Kuvvetler Komutanlığı’nda şehit olan Ömer Halisdemir’in darbeci generali vuran kurşunu, tüm planları altüst etti. Milletin çıplak elleriyle tankları durdurduğu bu destan, 250 şehidin kanıyla Türkiye’nin bağımsızlığının bir kez daha tescillenmesini sağladı.
Soru: 15 Temmuz darbe girişimi sırasında darbeci generali vurarak kalkışmanın seyrini değiştiren ve direnişin sembolü haline gelen kahraman askerimiz kimdir?
Cevap: Ömer Halisdemir.
Bilim dünyası, 2015 yılında Türkiye’den gelen bir başarı haberiyle yankılandı. Mardin’in Savur ilçesinden başlayıp ABD’deki prestijli üniversitelere uzanan bir hayat hikâyesi, dünyanın en büyük ödülüyle taçlanmıştı. Aziz Sancar, hücrelerin “hasarlı DNA’yı nasıl onardıklarını” haritalandırdığı çalışmaları sayesinde Nobel Kimya Ödülü’ne layık görüldü. O, sadece bir ödül kazanmakla kalmadı; aynı zamanda Nobel kazanan ilk Türk bilim insanı olarak, Gazi Yaşargil’in beyin cerrahisindeki başarısı veya Oktay Sinanoğlu’nun genç yaştaki profesörlük ünvanı gibi Türk bilim insanlarının dünya çapındaki üstünlüğünü bir kez daha kanıtladı.
Soru: Aziz Sancar’ın 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanmasını sağlayan bilimsel çalışma alanı nedir?
Cevap: Hasarlı DNA onarımı.
Türkiye, 2000’li yıllarda dışa bağımlılığını azaltmak için savunma sanayisinde devasa projelere imza attı. TUSAŞ mühendisleri tarafından tasarlanan ANKA adlı insansız hava aracı gökyüzünde Türkiye’nin gözü olurken; HÜRKUŞ, Avrupa’dan sertifika alan ilk yerli uçağımız olarak tarihe geçti. Sadece gökyüzü değil, yer altı ve uzay da bu hamlenin bir parçasıydı. Türkiye’nin ilk yüksek çözünürlüklü gözlem uydusu Göktürk-2 yörüngeye yerleşirken, karadaki gücümüzü temsil eden ALTAY ana muharebe tankı, yerli teknolojinin en somut örneği olarak üretildi. Bu projeler, Türkiye’nin artık sadece kullanan değil, tasarlayan bir güç olduğunu gösteriyordu.
Soru: TUSAŞ mühendisleri tarafından tasarlanan ve Türkiye’nin gökyüzündeki milli gücünü temsil eden insansız hava aracının (İHA) adı nedir?
Cevap: ANKA.
BİLGİ ODAKLI SORULAR
Soru 1 (Hikayeli Soru): 19 Şubat 2001 tarihinde Çankaya Köşkü’nde yapılan Millî Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısında Cumhurbaşkanı ve Başbakan arasında yaşanan bir gerginlik, ülke ekonomisinde deprem etkisi yarattı. Piyasalar altüst oldu, gecelik faizler %7500’e fırladı ve Türk halkı büyük bir ekonomik krizin içine sürüklendi. Cumhuriyet tarihinin en büyük ekonomik krizlerinden biri olan bu olayın sonucunda uygulamaya konulan ekonomik programın adı nedir?
Cevap:
Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı
Soru 2: 28 Şubat 1997 tarihinde ordunun; sivil toplum kuruluşları, basın ve yargı mensuplarından da destek alarak siyasi iktidara yaptığı baskı ve müdahaleye ne ad verilir?
Cevap:
Postmodern Darbe
Soru 3 (Hikayeli Soru): 15 Temmuz 2016 gecesi, TSK içine sızmış FETÖ mensupları, milletin silahını millete çevirerek yönetime el koymaya çalıştı. O karanlık gecede Özel Kuvvetler Komutanlığı’nı ele geçirmeye çalışan darbeci generali alnından vurarak darbenin seyrini değiştiren ve şehadete yürüyen kahraman astsubayımız kimdir?
Cevap:
Ömer Halisdemir (Şehit Astsubay Kıdemli Başçavuş).
Soru 4: “Tabanı ibadet, ortası ticaret, tavanı ihanet çetesi” olarak tanımlanan ve devleti ele geçirmek için “takiyecilik” (kendini gizleme) yöntemini kullanan terör örgütünün kısaltması nedir?
Cevap:
FETÖ/PDY (Fethullahçı Terör Örgütü / Paralel Devlet Yapılanması).
Soru 5: 2013 yılında “Taksim Yayalaştırma Projesi” kapsamında ağaçların yerinin değiştirilmesi bahanesiyle başlayan, ancak kısa sürede hükûmet karşıtı siyasi eylemlere dönüşerek ekonomiye (döviz ve faize) zarar veren olaylara ne ad verilir?
Cevap:
Gezi Parkı Olayları
Soru 6: “Hücrelerin hasarlı DNA’yı nasıl onardıkları” konusundaki çalışmalarıyla 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanarak tarihe geçen ilk Türk bilim insanı kimdir?
Cevap:
Aziz Sancar
Soru 7: İslam bilim dünyasının keşiflerini ortaya koyan, 17 ciltlik “Arap-İslam Bilim Tarihi” eserini yazan ve Frankfurt’ta bir müze kuran ünlü bilim tarihçimiz kimdir?
Cevap:
Fuat Sezgin
Soru 8: Türkiye’nin savunma sanayisinde dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla geliştirdiği aşağıdaki yerli projelerin ne olduğunu yanlarına yazınız. (Tank, Eğitim Uçağı, İnsansız Hava Aracı).
Cevap:
ANKA: Türk İnsansız Hava Aracı (İHA).
HÜRKUŞ: Eğitim Uçağı.
ALTAY: Ana Muharebe Tankı.