Soğuk Savaş, bilgi ve enformasyon çağına girişi sağlamış; ekonomi ve ticarette küreselleşme (globalleşme) devri başlamıştır.
3.3.1. İş Hayatında Kadınlar
• Kadınlar ilk kez Sanayi Devrimi ile ücret karşılığı çalışmaya başlamışlardır.
• Ekonomik nedenler (işçi ücretlerinin yetersizliği) ve teknik gelişmeler (makinelerin imalatta kullanılması), kadınların iş hayatına katılımında rol oynamıştır.
• I. ve II. Dünya Savaşları, erkeklerin cepheye gitmesiyle kadın iş gücünün artmasına neden olmuş; kadınlar tramvay sürücülüğü gibi daha önce çalışmadıkları alanlarda yer almışlardır.
• Savaş sonrası askerlerin geri dönmesiyle kadınlar işlerini kaybetmiş ve daha düşük ücretlerle çalışmak durumunda kalmışlardır.
• 1960’lı yıllarda, eğitim düzeyi artan kadınlar siyasal ve sendikal mücadelede aktif rol oynamış, Simone de Beauvoir ve Betty Friedan’ın kurduğu NOW (National Organization For Women) gibi gruplar maaş eşitliği ve doğum kontrolü gibi konularda baskı oluşturmuştur.
3.3.2. ABD Ekonomik Politikalarının Para Piyasalarına Etkileri
• 1945’ten sonra Avrupa sanayisi yok olurken, ABD’ye kaçan sermaye ile kapitalizmin merkezi Londra’dan New York’a taşınmıştır.
• ABD, savaş sonrasında sınırlı sermaye mallarının tek kaynağı olmuş ve dolar, Avrupa ile ticarette etkin olarak kullanılmaya başlanmıştır.
• 1944’te ABD ve İngiltere öncülüğünde Bretton Woods sistemi kurulmuş; Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası oluşturulmuş, dolar altına sabitlenerek dünyada temel para birimi hâline gelmiştir.
• 1960’larda Avrupa ve Japonya’nın ekonomik güçlenmesiyle dolara olan güven azalmış ve Bretton Woods sistemi çökmüştür.
3.3.3. Kentleşmenin Ortaya Çıkardığı Sorunlar
• Dönemin en belirgin toplumsal gelişmesi, sağlık hizmetlerindeki ilerlemelerle artan hızlı nüfus artışı ve kentleşmedir.
• Hızlı kentleşme, şehir merkezlerinin fakir kesimlerin (işçiler, göçmenler) kaldığı mahallelerle çevrilmesine yol açmış, ırkçı yaklaşımlar güvensizlik ortamı yaratmıştır.
• Zengin kesim, güvenli bulmadıkları şehir merkezlerinden banliyölere (yörekent) taşınmış, otomobil bu gelişimi kolaylaştırmıştır.
• Kentleşme, çekirdek aile yapısında parçalanma, doğum oranlarında düşüş ve dinî değerlerde gevşeme gibi geleneksel insan ilişkilerini farklılaştıran sorunlara neden olmuştur.
3.3.4. Sanatın Kitleler Üzerindeki Etkisi
• Savaş sonrası ertelenmiş tüketim arzusu, iç tüketimde büyük bir artışa yol açmıştır.
• Teknolojik gelişmelerle lüks sayılan çamaşır makinesi, televizyon gibi ürünlere erişim artmış, firmalar sürekli üretimi sürdürmek için reklam aracılığıyla yeni ihtiyaçlar ortaya koymuştur.
• Müzik: Tüketim toplumunu reddeden gençlik, Beatniks gruplarıyla ortaya çıkmış ve rock and roll müziğini oluşturmuştur. Elvis Presley (Görsel 3.20), bu dönemin sembol isimlerinden olmuştur.
• Resim: II. Dünya Savaşı sonrası New York, Paris’in elinden Batı sanatının başkenti unvanını almıştır. Bu dönemde Pop Art (Andy Warhol) gibi akımlar ortaya çıkmıştır.
3.3.5. Soğuk Savaş Dönemi’nde Spor Organizasyonları
• Büyük spor organizasyonları, iki süper güç (ABD-SSCB) arasındaki rekabetin propaganda aracı olarak kullanıldığı bir alan olmuştur.
• Blokların olimpiyatlardaki başarıları, kendi sistemlerinin üstünlüğü olarak görülmüştür.
• 1952 Helsinki Olimpiyatları‘nda SSCB’nin katılmasıyla Soğuk Savaş, oyunlara yansımış.
• 1980 Moskova Olimpiyatları, SSCB’nin Afganistan’ı işgali nedeniyle aralarında Türkiye’nin de olduğu 80 ülke tarafından boykot edilmiş, SSCB ise 1984 Los Angeles Olimpiyatları’nı boykot etmiştir. Bu durum, sporun siyasal bir araç olarak kullanıldığını göstermiştir.
3.3.6. Soğuk Savaş Dönemi’ndeki Bilimsel Gelişmeler
• Bilimsel ilerlemelerde ABD’nin ağırlığı artmış. Nükleer enerji, siyasi ve sembolik öneminden dolayı temel araştırma alanlarından biri olmuştur.
• Nükleer bilgi önce askerî alanda kullanılmış; ABD ve SSCB, nükleer silah yarışına girmiştir. SSCB, 1949’da atom bombasını, 1953’te ise hidrojen bombasını geliştirerek Amerikan tekeline son vermiştir.
• 1973 petrol krizi sonrası nükleer enerjinin sivil kullanımı (elektrik üretimi) Batılı ülkelerde artmıştır.
• Uzay Yarışı: SSCB, 1957’de ilk yapay uydu olan Sputnik’i yörüngeye yerleştirerek uzay çağını başlatmış. SSCB, Sputnik’i “komünizm ile yıldızlara” mesajı vererek propaganda aracı olarak kullanmıştır.
• SSCB kozmonotu Yuri Gagarin, 1961’de uzaya giden ilk insan olmuştur.
• ABD, 1958’de NASA’yı kurmuş ve 1969’da Neil Armstrong Ay’a ayak basan ilk insan olmuştur.
• Uzayın istihbarat, haberleşme ve antibalistik sistemler için kullanılması, ABD ile SSCB arasında ciddi bir rekabet alanı oluşturmuş ve bu yarış, SSCB’nin çöküşünde önemli bir etken olmuştur
1945’ten sonra Avrupa sanayisi yok olurken, sermaye güvenli liman arayışıyla yer değiştirmiş ve kapitalizmin merkezi Londra’dan New York’a taşınmıştır. ABD, savaş sonrasında sınırlı sermaye mallarının tek kaynağı haline gelmiş; 1944’te kurulan Bretton Woods sistemiyle dolar, altınla ilişkilendirilerek küresel ticaretin temel taşı olmuştur.
Soru: II. Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’daki üretimin durma noktasına gelmesi, finans dünyasının merkezinde nasıl bir coğrafi değişikliğe yol açmıştır?
Cevap:
Sermaye güvenli liman arayışına girmiş ve kapitalizmin merkezi Londra’dan New York’a taşınmıştır.
Sağlık hizmetlerindeki ilerlemelerle yaşanan hızlı nüfus artışı, kentleri göçmenlerin ve işçilerin yoğunlaştığı merkezlere dönüştürmüştür. Bu kalabalıktan ve düzensizlikten kaçmak isteyen varlıklı kesim, otomobil teknolojisinin sunduğu hareket kabiliyetiyle şehir merkezlerinin dışındaki banliyölere yerleşmeye başlamıştır. Bu durum geleneksel geniş aile yapısının zayıflayarak çekirdek aile modelinin yaygınlaşmasını tetiklemiştir.
Soru: Varlıklı kesimin şehir merkezlerini terk ederek banliyölere yönelmesinde hangi teknolojik gelişme kolaylaştırıcı bir rol oynamıştır ve bu göç dalgasının aile yapısı üzerindeki etkisi ne olmuştur?
Cevap:
Otomobil kullanımı bu gelişimi kolaylaştırmış; sonuç olarak çekirdek aile yapısı yaygınlaşırken geleneksel aile bağlarında değişimler yaşanmıştır.
Soğuk Savaş’ın iki dev gücü arasındaki uzay yarışı, sadece evrenin keşfi değil, ideolojik sistemlerin hangisinin daha verimli olduğunun bir kanıtı olarak sunulmuştur. 1957’de Sputnik ile yörüngeye yerleşen SSCB, bu zaferi “komünizmin göklerdeki mührü” olarak tanımlamıştır. Buna karşılık ABD, 1958’de NASA’yı kurarak tüm gücünü 1969’daki Ay inişine odaklamış ve Neil Armstrong üzerinden teknolojik ve demokratik yapısının üstünlüğünü dünyaya tescillemiştir.
Soru: Metne göre, her iki blok da uzaydaki bilimsel ilerlemeleri (uydu fırlatmak veya Ay’a gitmek gibi) iç ve dış siyasette hangi temel iddiayı kanıtlamak için kullanmışlardır?
Cevap:
Kendi siyasi sistemlerinin (komünizm veya kapitalizm) diğerinden daha üstün, daha başarılı ve daha verimli olduğunu kanıtlamak amacıyla kullanmışlardır.
BİLGİ ODAKLI SORULAR
Soru 1: I. ve II. Dünya Savaşları sırasında, kadınların iş hayatına ve üretime katılımlarının artmasının temel nedeni nedir?
Cevap:
Erkeklerin cepheye (savaşa) gitmesi nedeniyle oluşan iş gücü açığıdır.
Soru 2: II. Dünya Savaşı sonrasında kapitalizmin ve finansın merkezi İngiltere’nin başkenti Londra’dan, ABD’nin hangi şehrine taşınmıştır?
Cevap:
New York şehrine taşınmıştır.
Soru 3: Soğuk Savaş döneminde zengin kesimin, şehir merkezlerini güvenli bulmayarak taşındıkları şehir dışındaki yerleşim yerlerine (yörekentlere) ne ad verilir?
Cevap:
Banliyö
Soru 4: Soğuk Savaş döneminde gençliğin tüketim toplumunu reddetmesiyle ortaya çıkan “Rock and Roll” müziğinin sembol ismi kimdir?
Cevap:
Elvis Presley
Soru 5: 1980 Moskova Olimpiyatları, aralarında Türkiye’nin de olduğu 80 ülke tarafından SSCB’nin hangi ülkeyi işgal etmesi nedeniyle boykot edilmiştir?
Cevap:
Afganistan’ı işgal etmesi nedeniyle.
Soru 6: SSCB’nin 1957’de uzaya gönderdiği ve uzay çağını başlatan ilk yapay uydunun adı nedir?
Cevap:
Sputnik
Soru 7: ABD’nin uzay yarışında öne geçmesini sağlayan ve 1969 yılında Ay’a ayak basan ilk insan olan astronot kimdir?
Cevap:
Neil Armstrong