II. Dünya Savaşı, altı yıl sürmüş ve I. Dünya Savaşı’na (I. Dünya Savaşı) oranla her yönüyle daha kapsamlı ve yıkıcı olmuştur.
A. Savaşın Seyrini Değiştiren Önemli Olaylar
- Pearl Harbor Baskını (1941):
- Pasifik’in Hawaii takımadalarında bulunan Pearl Harbor (Pörl Harbır), Uzak Doğu’da ABD çıkarlarının korunmasında önemli lojistik ve askerî bir üstür.
- Japonya, Pasifik’teki varlığına tehdit olarak gördüğü bu askerî üsse bir hava saldırısı düzenlemiş ve ABD’nin Pasifik filosuna büyük hasar vermiştir.
- Bu saldırı sonucunda ABD ile Japonya arasında savaş başlamış, ABD savaşa girmiştir.
- Stalingrad Kuşatması (1942):
- Stalingrad (Sıtalingırad), SSCB’nin Volga Nehri’nin denetimini sağlayan ve Kafkasya bölgesinden gelen petrolün işlendiği önemli bir sanayi şehridir.
- SSCB’nin savaş dışında kalmasını sağlamak isteyen Almanya için büyük öneme sahip olan Stalingrad, Almanların SSCB istikametinde ilerlediği son noktadır.
- Kızıl Ordu’nun yetersiz kaldığı bir zamanda işçilerin de devreye girmesiyle büyük bir şehir direnişi başlatılmıştır.
- Bu savunma savaşında Almanlara karşı alınan başarı, tüm Avrupa’daki direnişlerin canlanmasını sağlamış ve Doğu Cephesi’nde inisiyatif SSCB’ye geçmiştir.
- Normandiya Çıkarması (1944):
- Kesin zafere ulaşmak için Avrupa kıtasında Almanya’ya karşı yeni bir cephe açılması gerekliydi.
- Normandiya, hava ve deniz kuvvetlerinin kullanılabileceği, Müttefik ordularının lojistik ikmaline en uygun ve Paris’e en kısa/güvenli şekilde ulaşılabilecek bölgeydi.
- Yaklaşık bir milyonluk Müttefik ordularının, Alman ordularına büyük bir darbe vurduğu bu cephe sonrası, kısa sürede Fransa ve tüm Avrupa Alman işgalinden kurtarılmış ve Almanya teslim olmak zorunda kalmıştırç
- Atom Bombaları ve Etkileri:
- Savaşın son döneminde ABD, Japonya’yı teslim olmaya zorlamak amacıyla atom bombasını kullanmıştır.
- 6 Ağustos 1945’te Hiroşima şehrine “Little Boy” (Küçük Oğlan) adı verilen uranyum içerikli atom bombası atılmış, yaklaşık 240 bin masum insanın ölümüne neden olmuştur.
- 9 Ağustos 1945’te Nagazaki şehrine atılan plütonyum içerikli “Fat Man” (Şişman Adam) bombası ile yaklaşık 80 bin masum insan daha ölmüştür.
- Atom bombalarının öldürücü gama ışınlarına maruz kalanlar, ilk faciadan yirmi otuz gün sonra ölmüştür. Bu yıkımın ardından Japonya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve II. Dünya Savaşı sona ermiştir.
B. Savaş Sonrası Düzeni Şekillendiren Konferanslar
Savaşın son döneminde toplanan Yalta, San Francisco ve Potsdam Konferansları (1945), barışın tesisi için atılan en önemli adımlar olmuş ve savaş sonrası dünyayı şekillendirmiştir.
- Yalta Konferansı (4-11 Şubat 1945):
- Roosevelt, Stalin ve Churchill, savaş sonunda iş birliğini geliştirmek ve dünyanın geleceğini planlamak amacıyla Yalta’da bir araya gelmiştir.
- Almanya için dört ayrı müttefik işgal bölgesi oluşturulmasına,
- Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne üye olanlara veto hakkının kabul edilmesine,
- 1 Mart 1945’e kadar Mihver’e savaş ilan edenlerin Birleşmiş Milletlere kabul edilmesine karar verilmiştir.
- Bu konferans, “Büyük İttifak”ın sonu olmuş; iş birliği devresi bitmiş, rekabet ve mücadele dönemi başlamıştır.
- San Francisco Konferansı (25 Nisan-26 Haziran 1945):
- Birleşmiş Milletler’in (BM) kurulmasını sağlamak amacıyla Mihver Devletler’e savaş açan ülkeler ABD liderliğinde toplanmıştır.
- Genel Kurulun işleyişinde devletlerin eşitliği kabul edilmiş, ancak Güvenlik Konseyi’nde 5 büyük devletin (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa ve Çin) daimi üyeliği ve bu üyelere veto hakkı verilmesi kararlaştırılmıştır.
- Potsdam Konferansı (17 Temmuz-2 Ağustos 1945):
- Almanya’nın savaştan çekilmesi üzerine yaşanan sorunları görüşmek ve barış düzenini oluşturmak amacıyla düzenlenmiştir.
- Konferansta SSCB, İngiltere ve ABD temsilcileri yer almıştır.
C. Siyasi ve Ekonomik Sonuçlar
- İki Süper Gücün Doğuşu: 1945’te SSCB ile ABD olmak üzere iki süper güç doğmuştur. Bu iki devlet Soğuk Savaş döneminde dünyaya yön verecektir.
- İdeolojik Tasfiye: Nazizm ve Faşizm gibi akımlar tasfiye edilmiştir.
- Ekonomik Kayma: Avrupa ekonomisi küçülürken, ABD’de %50 büyüme yaşanmış ve dünyanın gücü Avrupa’dan ABD’ye kaymıştır. ABD, dünyanın merkezî gücü olmaya başlamıştır.
- Kuruluşlar: Barış ortamını sağlamak amacıyla Birleşmiş Milletler Teşkilatı (24 Ekim 1945) kurulmuştur. Ayrıca Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlar, ABD liderliğinde organize edilmiştir.
II. Dünya Savaşı’nın seyrini ve sonucunu belirleyen dört kritik olay yaşanmıştır. İlk olarak Japonya’nın Pasifik’teki ABD üssü Pearl Harbor’a yaptığı baskın, ABD’nin savaşa girmesine neden olarak güç dengelerini değiştirmiştir. Doğu Cephesi’nde ise Almanların Kafkasya petrollerine ulaşmak için kuşattığı Stalingrad’da gösterilen büyük direniş, Alman ilerleyişini durdurup inisiyatifin SSCB’ye geçmesini sağlamıştır. Batı’da Müttefiklerin düzenlediği Normandiya Çıkarması ile Avrupa’da yeni bir cephe açılmış ve Almanya teslim olmaya zorlanmıştır. Savaşın son perdesinde ise ABD, Japonya’yı teslim olmaya zorlamak için Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombaları atmış; yüz binlerce sivilin hayatını kaybettiği bu felaketin ardından Japonya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve savaş sona ermiştir.
Soru: Yukarıdaki metne göre, II. Dünya Savaşı’nın seyrini değiştiren ve savaşın sona ermesini sağlayan dört önemli gelişme hangisidir? Maddeler halinde yazınız.
Cevap:
Atom Bombalarının Atılması: Japonya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve savaş resmen bitmiştir.
Pearl Harbor Baskını: ABD savaşa girmiş, savaşın alanı genişlemiştir.
Stalingrad Kuşatması: Alman ilerleyişi durmuş, üstünlük SSCB’ye geçmiştir.
Normandiya Çıkarması: Avrupa Alman işgalinden kurtarılmış, Almanya yenilgiye uğratılmıştır.
Savaşın kaderini belirleyen iki büyük cephe, farklı coğrafyalarda devasa etkiler yaratmıştır. Pasifik Okyanusu’nda Japonya, ABD’nin lojistik merkezi olan Pearl Harbor üssüne ani bir hava saldırısı düzenleyerek Amerika’yı resmen savaşın içine çekmiştir. Diğer tarafta, Avrupa’nın doğusunda Alman orduları için son durak olan Stalingrad şehri, petrol işleme tesisleri ve sanayi gücüyle hayati önemdeydi. Burada Kızıl Ordu ve yerel işçilerin sergilediği destansı direniş, Alman ilerleyişini durdurmuş ve Doğu Cephesi’nde üstünlüğün SSCB’ye geçmesini sağlayarak tüm Avrupa’daki direniş hareketlerini ateşlemiştir.
Soru: Metne göre, savaşın seyrini değiştiren bu iki olaydan Stalingrad Savunması’nın sağladığı üç temel sonucu madde madde yazınız.
Cevap:
Almanların SSCB istikametindeki ilerleyişi durmuştur.
Tüm Avrupa’daki direnişlerin canlanması sağlanmıştır.
Doğu Cephesi’nde inisiyatif (üstünlük) SSCB’ye geçmiştir.
ABD, Japonya’yı teslim olmaya zorlamak için iki farklı şehirde atom bombası kullanmıştır. 6 Ağustos 1945’te Hiroşima şehrine atılan uranyum içerikli bombaya “Little Boy” (Küçük Oğlan) ismi verilmiştir. Bu saldırıdan üç gün sonra, 9 Ağustos 1945’te Nagazaki şehrine atılan plütonyum içerikli bombaya ise “Fat Man” (Şişman Adam) adı verilmiştir. Bu saldırılar sonucunda Japonya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve savaş sona ermiştir.
Soru: Metinde geçen atom bombalarının atıldıkları tarihleri, şehirleri ve bombalara verilen isimleri madde madde eşleştiriniz.
Cevap:
6 Ağustos 1945 – Hiroşima – Little Boy (Küçük Oğlan).
9 Ağustos 1945 – Nagazaki – Fat Man (Şişman Adam).
Şubat 1945’te düzenlenen Yalta Konferansı’nda Roosevelt, Stalin ve Churchill dünya barışı için üç kritik karar almışlardır. Bunlar: Almanya’nın dört ayrı müttefik işgal bölgesine ayrılması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyelerine veto hakkı verilmesi ve 1 Mart 1945’e kadar Mihver’e savaş ilan edenlerin Birleşmiş Milletler’e kabul edilmesidir. Bu kararlar savaş sonrası dünya düzeninin ilk somut adımları olmuştur.
Soru: Metne göre Yalta Konferansı’nda alınan üç temel kararı madde madde yazınız.
Cevap:
Almanya’nın dört ayrı işgal bölgesine ayrılması.
Güvenlik Konseyi üyelerine veto hakkı tanınması.
1 Mart 1945’e kadar Mihver’e savaş ilan edenlerin Birleşmiş Milletler’e kabul edilmesi.
Birleşmiş Milletler’in (BM) kurulduğu San Francisco Konferansı’nda, Güvenlik Konseyi’nde daimi olarak yer alacak ve veto hakkına sahip olacak beş büyük devlet belirlenmiştir. Bu devletler; ABD, SSCB, İngiltere, Fransa ve Çin olarak ilan edilmiştir. Ayrıca dünya ekonomisini düzenlemek amacıyla ABD liderliğinde Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlar organize edilmiştir. Savaş sonunda Avrupa ekonomisi küçülürken ABD ekonomisi %50 oranında büyüme göstermiştir.
Soru: Metinde verilen bilgilere dayanarak; Birleşmiş Milletler’de veto hakkı olan devletleri ve kurulan iki büyük ekonomik kuruluşu madde madde yazınız.
Cevap:
Veto Hakkı Olanlar: ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin.
Ekonomik Kuruluşlar: IMF (Uluslararası Para Fonu), Dünya Bankası.
Öncül Bilgi: Japonya, Pasifik’teki varlığına tehdit olarak gördüğü Pearl Harbor üssüne saldırarak ABD’nin filosuna büyük hasar vermiş, ancak bu hamle ABD’nin savaşa girmesine neden olmuştur.
Soru: Japonya’nın Pearl Harbor saldırısını, “Kısa vadeli askerî kazanç” ve “Uzun vadeli stratejik kayıp” kavramları üzerinden değerlendiriniz. Bir askerî üssü devre dışı bırakmak, devasa sanayi gücüne sahip bir devleti (ABD) savaşa çekmeye değer miydi?
Beklenen Cevap:
Kısa Vadeli Kazanç: ABD’nin Pasifik filosunu geçici olarak felç ederek Japonya’nın bölgede yayılması için zaman kazanılmıştır.
Uzun Vadeli Kayıp: Saldırı, ABD kamuoyunu ve sanayisini tamamen savaş moduna sokmuştur. ABD gibi hammadde ve üretim kapasitesi sınırsız bir gücün savaşa dahil olması, Mihver Devletleri için sonun başlangıcı olmuştur. Yani taktiksel bir zafer, stratejik bir intihara dönüşmüştür.
Soru: Savaş sonunda Avrupa ekonomisi küçülürken ABD’nin %50 büyümesini ve IMF/Dünya Bankası gibi kuruluşların ABD liderliğinde kurulmasını; “Dünya Güç Merkezinin Yer Değiştirmesi” açısından değerlendiriniz.
Beklenen Cevap:
Yüzyıllardır dünyanın merkezi olan Avrupa (İngiltere, Fransa, Almanya) harabeye dönmüş ve borç batağına girmiştir. Savaşın kendi topraklarında geçmediği ve üretimini ikiye katlayan ABD, dünyanın yeni ekonomik ve askerî süper gücü (merkezi) olmuştur. Dolar, küresel ticaretin tek hakimi haline gelmiştir.
Soru: Pasifik’in Hawaii takımadalarında bulunan Pearl Harbor, Uzak Doğu’da ABD çıkarlarının korunmasında önemli lojistik ve askerî bir üstür. Japonya, Pasifik’teki varlığına tehdit olarak gördüğü bu askerî üsse bir hava saldırısı düzenlemiş ve ABD’nin Pasifik filosuna büyük hasar vermiştir. Bu gelişme, savaşın tarafları üzerinde köklü bir değişikliğe neden olmuştur. Metne göre, Pearl Harbor Baskını’nın ABD açısından en temel siyasi sonucu ne olmuştur?
Cevap:
ABD ile Japonya arasında savaş başlamış, ABD savaşa girmiştir.
BİLGİ ODAKLI SORULAR
Soru 1: ABD’nin II. Dünya Savaşı’na girmesine neden olan olayın adı nedir ve bu saldırıyı hangi ülke yapmıştır?
Cevap:
Olayın adı Pearl Harbor Baskını’dır.
Bu saldırıyı Japonya yapmıştır.
Soru 2: Almanya’nın SSCB’ye karşı ilerleyişinin durdurulduğu ve savaşın seyrinin değiştiği savunma savaşının adı nedir?
Cevap:
Bu savaş Stalingrad Kuşatması’dır (veya Stalingrad Savaşı).
Soru 3: Müttefik Devletlerin, Almanya’yı yenmek ve Avrupa’yı işgalden kurtarmak amacıyla Fransa kıyılarına yaptıkları büyük çıkarmanın adı nedir?
Cevap:
Normandiya Çıkarması’dır.
Soru 4: ABD, Japonya’yı teslim olmaya zorlamak için hangi iki şehre atom bombası atmıştır?
Cevap:
Hiroşima
Nagazaki
Soru 5: San Francisco Konferansı sonucunda, dünya barışını korumak amacıyla kurulan teşkilatın adı nedir?
Cevap:
Birleşmiş Milletler (BM).
Soru 6: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde “veto hakkı”na sahip olan 5 büyük devleti yazınız.
Cevap:
ABD
SSCB (Sovyetler Birliği)
İngiltere
Fransa
Çin
Soru 7: II. Dünya Savaşı sonrasında dünya siyasetine yön veren iki “Süper Güç” olarak ortaya çıkan devletler hangileridir?
Cevap:
ABD (Amerika Birleşik Devletleri)
SSCB (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği)